Windows opnieuw installeren zonder alles kwijt te raken

Wat je kwijtraakt hangt af van de route die je kiest, niet van je licentie.

Je wilt Windows opnieuw installeren, en de echte vraag is niet of het lukt maar wat je er morgen nog van terugvindt. Aan het eind van deze pagina weet je welke van de vier routes bij jouw situatie hoort, wat er per route verdwijnt, en waarom je licentie waarschijnlijk het minste van je zorgen is.

Dat is precies de omgekeerde volgorde van wat de meeste mensen verwachten. Je digitale licentie zit vast aan de hardware van je pc, niet aan de Windows-installatie op je schijf. Formatteer je die schijf, dan gooi je Windows weg. Je licentie blijft staan waar hij stond. Na de installatie gaat Windows online, herkent het je apparaat en activeert zichzelf, zonder dat jij iets intikt.

Het onrustige deel van dit verhaal zijn je bestanden en vooral je programma's. Daar gaat het bij bijna iedereen mis. Daar gaat de rest van dit stuk dan ook over.

Er zijn vier routes, en per route blijft er iets anders over.

Windows kent niet één manier om opnieuw te installeren. Het zijn er vier, en ze verschillen alleen in wat ze laten staan. De activering overleven ze alle vier even goed.

Leg dat rijtje even naast je eigen situatie voordat je ergens op klikt. Deze keuze bepaalt of je vanavond klaar bent of morgenavond nog aan het zoeken bent naar installatiebestanden van een programma dat je in 2022 hebt gekocht.

Met behoud van bestanden betekent niet met behoud van programma's.

Hier zit het misverstand dat de meeste schade aanricht. Nederlanders zoeken massaal op "met behoud van bestanden" en op "met behoud van programma's" alsof het dezelfde optie is. Dat is het niet.

Microsoft is er kort over. Bij "Mijn bestanden behouden" geldt: "Apps en instellingen worden verwijderd, maar uw documenten, foto's en andere persoonlijke gegevens blijven behouden." Bij "Alles verwijderen" wordt Windows opnieuw geïnstalleerd en worden "al uw persoonlijke bestanden, apps en instellingen" verwijderd.

Lees dat eerste woord nog een keer. Apps worden verwijderd. Dus: je browser met al je extensies, je Office, je printersoftware, je boekhoudpakket, je tekenprogramma, je games. Windows zet netjes een lijst met verwijderde apps op je bureaublad, maar dat is een lijst, geen back-up. Je mag alles zelf opnieuw ophalen en opnieuw activeren.

Ik heb iemand meegemaakt die op maandagochtend zijn laptop opnieuw instelde met behoud van bestanden, en rond elf uur ontdekte dat zijn boekhoudpakket weg was. De databestanden stonden er nog, keurig. Alleen het programma dat ze kon openen niet, en de licentiecode ervan lag in een mailbox die op dat moment ook opnieuw ingericht moest worden. Dat kostte hem geen kwartier maar een halve dag.

Doe dit dus vooraf, ook als je haast hebt: loop je lijst met geïnstalleerde programma's langs, noteer welke je echt gebruikt, en verzamel de licentiecodes en inloggegevens in één tekstbestand op een USB-stick. Niet in een document op de schijf die je gaat wissen.

Wil je je programma's echt houden, dan is er precies één route.

Die route heet een installatie vanuit het draaiende Windows, en hij staat verstopt achter een gewoon setup-bestand in plaats van achter een knop in Instellingen. Vandaar dat bijna niemand hem vindt.

1. Haal het installatiemedium op voor jouw Windows-versie bij Microsoft en koppel het ISO-bestand met een dubbelklik als schijf.
2. Start setup.exe in de hoofdmap van dat station en kies Ja wanneer je gevraagd wordt of de app wijzigingen mag aanbrengen op je apparaat.
3. Kies "Persoonlijke bestanden en apps behouden". Daarmee blijven volgens Microsoft je persoonlijke gegevens, apps en instellingen behouden.
4. Laat hem rustig doorlopen. Hij start een paar keer opnieuw op en blijft soms lang op hetzelfde percentage staan. Niet afbreken, ook niet als je denkt dat hij hangt.

De twee andere keuzes op datzelfde scherm zijn "Alleen persoonlijke bestanden behouden", waarbij al je apps verdwijnen, en "Niets behouden", waarbij persoonlijke gegevens, instellingen en apps allemaal weggaan.

Twee voorwaarden zitten eraan vast. Windows moet nog opstarten, en je installeert dezelfde editie en dezelfde taal als wat er nu op staat. Start je pc helemaal niet meer op, dan valt deze route af en kom je automatisch bij een van de andere rijen uit de tabel terecht.

Toch een tegengeluid, want dit is de route die iedereen wil: als je opnieuw installeert omdat je pc raar doet, is "apps behouden" vaak precies de verkeerde keuze. Je neemt de oorzaak gewoon mee naar de nieuwe installatie. Ik heb machines gezien die op deze manier twee keer zijn opgeknapt en de derde keer met exact dezelfde foutmelding terugkwamen.

Downloaden in de cloud of lokaal opnieuw installeren scheelt meer dan je denkt.

Ga naar Instellingen > Systeem > Systeemherstel en kies daar PC opnieuw instellen. Onder Windows 10 zit hetzelfde onder Instellingen > Bijwerken & Beveiliging bij het herstelgedeelte, met de knop Aan de slag. Na de vraag of je bestanden mogen blijven, komt een tweede keuze die vaak wordt weggeklikt.

• Downloaden in de cloud: hiermee "wordt een nieuw exemplaar van Windows gedownload uit de cloud, zodat je zeker weet dat je de nieuwste versie met alle updates krijgt".
• Lokaal opnieuw installeren: hierbij "worden de bestanden op uw pc gebruikt om Windows opnieuw te installeren". Sneller bij een trage internetverbinding, maar volgens Microsoft mogelijk zonder de nieuwste updates.

Kies de cloud, tenzij je aan een dure of echt trage verbinding vastzit. De reden is simpel: als je opnieuw installeert omdat er iets stuk is, bouwt de lokale variant Windows weer op uit precies de bestanden die misschien het probleem zijn. Reken op meerdere gigabytes en laat je laptop aan de lader liggen. Beide opties staan beschreven in de Microsoft-uitleg over het opnieuw instellen van je pc, gecontroleerd op 8 augustus 2026.

Vanuit de bios opstarten heb je alleen nodig als Windows zelf niet meer wil.

"Vanuit bios" wordt veel gezocht en is eigenlijk de verkeerde term. Je installeert niets vanuit de bios. Je gebruikt de bios of het opstartmenu alleen om eenmalig te zeggen: start deze keer vanaf de USB-stick en niet vanaf de schijf.

• Maak eerst een opstartbare stick met het hulpprogramma van Microsoft. Een stick waar je de bestanden alleen naartoe kopieert, start niet op.
• Roep bij het aanzetten het opstartmenu op. Welke toets dat is, verschilt per fabrikant, en Microsoft verwijst daar uitdrukkelijk naar de fabrikant van je pc voor. Kijk in de handleiding van je merk of op het opstartscherm.
• Of blijf in Windows. Houd Shift ingedrukt terwijl je op Opnieuw opstarten klikt, en kies daarna in het blauwe scherm de optie om een apparaat te gebruiken. Dan hoef je de bios helemaal niet in.

Besef wel wat je hier kiest. Dit is de route die je schijf leegmaakt. Een schone installatie vanaf USB waarbij je programma's blijven staan bestaat niet, in geen enkele variant, hoe de handleiding ook heet die je gevonden hebt.

Vraagt het setup om een productcode, dan klik je op "Ik heb geen productcode". Microsoft schrijft dat Windows de productcode automatisch toepast op basis van de code die aan je Microsoft-account gekoppeld is, en bij een digitale licentie die aan je apparaat hangt gebeurt de activering na de installatie vanzelf online. Zorg alleen dat je dezelfde editie kiest als je eerst had.

Je licentie kwijtraken en opnieuw moeten activeren zijn twee verschillende dingen.

De meeste artikelen gooien die twee op één hoop, en daar komt het grootste deel van de onrust vandaan. Een licentie raak je door een herinstallatie niet kwijt. Wat wel kan gebeuren, is dat Windows de bijbehorende registratie niet meer terugvindt en om een nieuwe activering vraagt. Je recht om Windows te gebruiken staat dan nog fier overeind. Alleen de automatische herkenning hapert.

Kijk voordat je begint even in Instellingen > Systeem > Activering. Daar staat een van deze twee zinnen:

• "Windows is geactiveerd met een digitale licentie": er hangt geen Microsoft-account aan.
• "Windows is geactiveerd met een digitale licentie die is gekoppeld aan uw Microsoft-account": dit is de fijne variant, want je hebt een weg terug als er ooit iets aan de hardware verandert.

Er zijn maar twee situaties waarin het echt spannend wordt: er is geen Microsoft-account gekoppeld, of het moederbord is vervangen. Bij dat laatste vindt Windows de licentie die bij je apparaat hoort niet meer terug. Hoe je dat oplost lees je in ons stuk over het herstellen van je Windows-licentie na een hardwarewijziging, waar de probleemoplosser stap voor stap staat.

Wat géén probleem is, is minstens zo belangrijk. Een nieuwe SSD, extra geheugen, een andere videokaart, een nieuwe voeding: daar struikelt de activering normaal gesproken niet over. Microsoft benadrukt wel dat de editie, Home of Pro, voor en na hetzelfde moet blijven. Die ene regel verklaart een verrassend groot deel van alle mislukte activeringen.

Blijkt achteraf dat er nooit een geldige licentie op het apparaat heeft gestaan, bijvoorbeeld bij een tweedehands pc met een onduidelijke geschiedenis, dan vul je via Productcode wijzigen een eigen code in. Een Windows 11 Pro-licentie werkt daar gewoon voor. De code van je bestaande digitale licentie heb je hiervoor niet nodig; wil je hem toch uitlezen, dan staat dat beschreven in Windows-productcode terugvinden en waar je sleutel staat.

Zonder Microsoft-account kan het prima, maar je levert er iets voor in.

Ook dit wordt veel gezocht, en ik snap het. Niet iedereen wil zijn pc aan een account hangen. Het eerlijke antwoord bestaat uit twee helften.

De eerste helft: voor de installatie en voor de activering zelf heb je geen Microsoft-account nodig. De digitale licentie hangt aan de hardware en werkt ook met een lokaal account.

De tweede helft weegt zwaarder. Zonder gekoppeld account is de probleemoplosser bij Activering geen optie voor je, en dat is nou net het gereedschap dat je nodig hebt als er ooit iets aan je hardware verandert. Je staat dan met lege handen bij Instellingen > Systeem > Activering > Productcode wijzigen en hebt alsnog een code nodig die je bij een digitale licentie nooit gekregen hebt.

Mijn advies is dus praktisch, niet principieel: leg die koppeling één keer aan nu alles nog werkt, via Instellingen > Systeem > Activering en dan Een account toevoegen. Het duurt een minuut. Hoe dat precies gaat staat in de uitleg over het koppelen van je digitale Windows-licentie aan je Microsoft-account. Daarna kun je in de praktijk gewoon met een lokaal account blijven werken.

Lukt het niet? Dit zijn de oorzaken die het vaakst blijken te kloppen.

"Lukt niet" is een van de meest getikte toevoegingen bij dit onderwerp, en het valt meestal in een van deze zes categorieën:

• Je hebt de verkeerde editie geïnstalleerd. Home op een pc met een Pro-licentie, of andersom. Controleer bij Activering welke editie er staat.
• De pc is nog niet online geweest. Zonder internet kan Windows niets afstemmen met de activeringsservers. Bij een installatie zonder netwerk is dit de standaardoorzaak.
• Je hebt te snel gekeken. Geef het een halfuur en een herstart voordat je gaat sleutelen.
• De USB-stick wordt niet gezien. Probeer een andere poort, bij voorkeur een USB-A-poort, en maak de stick opnieuw met het hulpprogramma in plaats van de bestanden erheen te kopiëren.
• De installatie blijft hangen op hetzelfde percentage. Koppel externe schijven, kaartlezers en dockingstations los en probeer het opnieuw. Randapparatuur is hier een grotere boosdoener dan mensen denken.
• De knop "Problemen oplossen" staat er niet. Die verschijnt alleen als Windows niet geactiveerd is. Staat hij er niet, dan is Windows dus wel geactiveerd, en dat is goed nieuws.

Kom je er dan nog niet uit, mail ons dan met de exacte zin die bij Activering staat en de editie die je geïnstalleerd hebt. Met die twee gegevens is het meestal in één antwoord te plaatsen.

Wat me telkens opvalt: bijna niemand loopt vast op de installatie zelf. Mensen lopen vast op wat ze vergaten mee te nemen. Het uur voorbereiding weegt bij deze klus zwaarder dan de route die je uiteindelijk kiest, en daarom beginnen de meeste handleidingen op het verkeerde moment.